Znak menniczy Hanusza Ecka

Na początku roku 1597 Daniel Koste, dotychczasowy kierownik mennicy lubelskiej opuścił Lublin, a kierownictwo przejął na kilka miesięcy Hanusz Eck. Na bitych w tym okresie monetach pojawił się nowy znak mincerski.

Trojak koronny Zygmunt Waza, Lublin 1597

Iger L.97.14.b, R4

 

Opisując znak menniczy Hanusza Ecka autorzy zdają się nie dostrzegać co tam tak naprawdę widać.

  • Gumowski: „po nich dopiero przychodzą do głosu trojaki z literą Z przekreśloną” („Mennica lubelska…”, s. 241).
  • Iger: „w 1597 roku pojawiają się trojaki z nowym znakiem mincerskim – przekreśloną literą Z” („Katalog…”, s. 139)
  • Ejzenhart: „niezidentyfikowany w katalogu monet Kamińskiego i Kurpiewskiego znak menniczy (lub ligatura)” („Herby i znaki mennicze na trojakach polskich”, s. 37)
  • M. Ścibor: „znak przypominający odwróconą i przekreśloną literę Z” (Ścibor J. M.: Monety Zygmunta III Wazy z mennicy lubelskiej w zbiorach Gabinetu Numizmatycznego Muzeum Lubelskiego, (w:) Lubelskie Wiadomości Numizmatyczne VII/1998, s. 35)
  • Panfil: „ze znakiem Ecka – przekreśloną pionowo literą „Z” (Z dziejów mennicy lubelskiej, (w:) Mennice między Bałtykiem z Morzem Czarnym. Wspólnota dziejów, Warszawa 1998, s. 128)
  • Kolekcja Trojaków Tadeusza Igera na stronie WCN: „znak I z wężem”

 

Niektórzy z kolei – np. E. Kopicki – w ogóle nie opisują tego znaku wstawiając odpowiednią grafikę i podpisując ją jako:

  • „znak Hansa Ecke dzierżawcy mennicy lubelskiej 1597” („Katalog podstawowych typów monet i banknotów Polski oraz ziem historycznie z Polską związanych, tom IX Kryteria i elementy klasyfikacji, część 4 Legendy, znaki mennicze, gatunki monet i inne elementy klasyfikacji”, s. 289); lub też
  • „znak nieznanego mincerza na trojakach 1597” („Monety Zygmunta III Wazy”, s. 16).

 

Porównajmy grafikę z katalogów (tu: „Monety Zygmunta III Wazy” E. Kopickiego)  ze zdjęciem znaku menniczego na trojaku lubelskim i zastanówmy się nad dwiema kwestiami. Po pierwsze, czy powyższe opisy są prawidłowe, i po drugie, czy grafika nie jest przypadkiem błędna.

Odnośnie opisów znaku, oglądając znak menniczy Hanusza Ecka widać wyraźnie iż jego elementem nie jest litera „Z”, ani tym bardziej wąż, tylko ewentualnie rozciągnięta i odwrócona litera „Z” tak jak określiła to Jolanta M. Ścibor.  Ponadto nie jest ona tylko przekreślona, lecz jest skrzyżowana z hakiem menniczym.

Na trop dotyczący odwróconej i rozciągniętej litery „Z” naprowadził mnie jeden z czytelników bloga, pan Bogdan Miłosz. Otóż kształt, z którym krzyżuje się hak menniczy to prawdopodobnie hak panwiowy – coś jak „hak kotłowy ale dłuższy, służący np. do ściągania panwi (tygli) menniczych z pieca metalurgicznego”. Potwierdzenie znalazłem w książce E. Mrowińskiego „Monety Rygi”. Na stronie 182 znajduje się tam rysunek herbu rodowego Galenów. Na tarczy są tam umieszczone trzy przekrzywione litery „Z”. Podpis obok herbu informuje, że są to trzy haki. E. Mrowiński podaje również informację iż bywają one odwrócone, a więc takie jak w przypadku naszego znaku mincerskiego.

Tak więc prawdopodobnie znak menniczy Hanusza Ecka to dwa skrzyżowane haki – menniczy i panwiowy.

Co do grafiki przedstawianej w katalogach, możemy dostrzec, że nie uwzględnia ona przerwy między końcówkami „odwróconej litery Z”, a kreską umieszczoną w miejscu, w którym powinien być hak menniczy. Pewnie niekiedy zdarzało się, że znaki na monetach wybitych w mennicy lubelskiej tak właśnie wyglądały, tzn. nie było przerw między „odwróconym Z” a hakiem. Stanowiło to jednak wynik niedoskonałości stempla lub bicia, nie było natomiast zamierzonym efektem.

Na koniec powiedzmy jeszcze parę słów na temat haka menniczego – jednego z dwóch elementów znaku menniczego Hanusza Ecka. Niektórzy autorzy nazywają ów hak hakiem górniczym (np. E. Kopicki: Katalog podstawowych typów monet i banknotów Polski oraz ziem historycznie z Polską związanych, tom IX Kryteria i elementy klasyfikacji, część 4 Legendy, znaki mennicze, gatunki monet i inne elementy klasyfikacji, s. 289). W rzeczywistości nie jest to hak górniczy tylko menniczy. Na początku cyklu produkcyjnego był on wykorzystywany do przenoszenia gorących canów w pierwszym dziale mennicy zwanym szmelcernią. Hak menniczy stał się najważniejszym symbolem zawodu mincerza. Wielu mincerzy używało jego rysunku jako swego znaku menniczego (lub jego części). Wśród nich byli również dwaj kierownicy mennicy lubelskiej: w latach 1595-1597 Daniel Koste (lew przebity hakiem), a następnie w roku 1597 Hanusz Eck.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *