Poprzednie odcinki cyklu:
https://blognumizmatyczny.pl/?s=poczet+cesarzy+z+monet%C4%85+w+tle
***
Teodozjusz I Wielki to postać, którą historia zapamiętała jako ostatniego cesarza władającego całym Cesarstwem Rzymskim. Urodził się w 347 roku w Hiszpanii, w rodzinie wojskowej – jego ojciec był cenionym generałem. Młody Teodozjusz szybko zdobył doświadczenie na polach bitew, walcząc m.in. z barbarzyńcami w Brytanii i Panonii. Po śmierci cesarza Walensa w bitwie pod Adrianopolem w 378 roku, cesarz Gracjan wezwał Teodozjusza i uczynił go współwładcą na Wschodzie.
Sytuacja nie była łatwa – cesarstwo było poturbowane po katastrofalnej klęsce z Gotami. Teodozjusz stanął przed zadaniem odbudowy armii i zabezpieczenia granic. Początkowo musiał iść na kompromis: pozwolił Gotom osiedlić się na terenie imperium jako sojusznikom (tzw. foederati), co było nowością w polityce rzymskiej. Choć rozwiązanie to dawało chwilowy spokój, w dłuższej perspektywie okazało się brzemienne w skutki.
Teodozjusz był głęboko religijny – gorliwy chrześcijanin, który nie tylko wspierał Kościół, ale też uczynił z chrześcijaństwa religię państwową. W 380 roku, edyktem z Tessaloniki, ogłosił nicejską wersję chrześcijaństwa jedyną prawowitą religią w imperium. Od tego momentu arianie, poganie i inni „odszczepieńcy” byli coraz bardziej marginalizowani. Teodozjusz zakazywał kultów pogańskich, zamykał świątynie i stopniowo wygaszał dawne religie Rzymu. To za jego rządów zgasł płomień w świątyni Westy, a Igrzyska Olimpijskie zostały zawieszone.
Choć był pobożny, nie był wolny od politycznych gier. Zdołał pokonać uzurpatorów – Magnusa Maksymusa i Eugeniusza – co umożliwiło mu zjednoczenie Wschodu i Zachodu w 394 roku. Po zwycięstwie nad Eugeniuszem kazał zburzyć pogańskie ołtarze, interpretując to jako znak triumfu chrześcijaństwa nad dawnymi bóstwami. Ale Teodozjusz znał też granice władzy – gdy w 390 roku doszło do masakry w Tesalonice, biskup Ambroży z Mediolanu publicznie go potępił. I co ważne – cesarz podporządkował się, odprawił pokutę i przyjął upomnienie. To wydarzenie symbolicznie pokazało rosnącą siłę Kościoła wobec cesarzy.
Teodozjusz prowadził politykę dynastyczną – jego dwóch synów, Arkadiusz i Honoriusz, miało objąć tron po jego śmierci. Gdy zmarł w 395 roku, zgodnie z jego wolą cesarstwo zostało ponownie podzielone – Arkadiusz otrzymał Wschód, a Honoriusz Zachód. Od tej chwili nigdy już nie było jednego cesarza rządzącego całym Rzymem. Teodozjusz przeszedł do historii jako ten, który przypieczętował chrystianizację imperium i dał Kościołowi bezprecedensowe wpływy.
Jego panowanie miało długofalowe skutki – zarówno dla państwa, jak i dla religii. Choć był skutecznym władcą, który potrafił utrzymać porządek i pokonać rywali, jego decyzje – zwłaszcza w sprawach religijnych i wojskowych – miały też swoją cenę. Osiedlanie Gotów okazało się mieczem obosiecznym, a marginalizacja pogaństwa – początkiem kulturowej przemiany Rzymu. Teodozjusz to postać złożona: cesarz-wojownik, ale i cesarz-pokutnik; bezwzględny polityk, a zarazem wierzący chrześcijanin. Jedno jest pewne – po nim nic już nie było takie samo.
***
Teodozjusz I (Flavius Theodosius), wraz z innymi cesarzami 379-392, samodzielne panowanie 392-395
Solidus, Konstantynopol, emisja 383
Av.: Popiersie cesarza w dwurzędowym diademie z pereł. Napis w otoku: D(ominus) N(oster) THEODO – SIVS P(erpetvvs) F(elix) AVC(vstvs)
Rv.: Personifikacja Konstantynopola siedząca na tronie na wprost, z prawą stopą na dziobie okrętu, z głową w lewo, w prawej ręce trzyma berło, w lewej tarczę z napisem: VOT/ V/ MVL/ X. Napis w otoku: CONCORDI – A AVCCCC Γ (oficyna mennicza). U dołu w odcinku: CON(stantinopolis) OB(ryziacum)
Średnica ok. 20-20,5 mm; waga 4,47 g
Kampmann 160.1; RIC IX Konstantynopol 47b
Fot. WCN