Basilikon „moneta basileusa” był to nowy nominał wprowadzony w okresie współrządów cesarza Andronika II i jego syna Michała IX (1295-1320), wzorowany na weneckim groszu (matapanie). Basilikony bito ze srebra wysokiej próby 0,920. Teoretycznie miały one ważyć 2,2 g.

Pierwsze egzemplarze wyemitowano w latach 1295-1304. Na awersie posiadały wizerunek Chrystusa na tronie, na rewersie umieszczono postacie stojących obok siebie władców Andronika II i Michała IX.

Bizancjum, basilikon Andronik II i Michał IX 1295-1320, Konstantynopol (typ z Chrystusem na awersie), fot. coins.labarum.info

Do czasu śmierci Michała IX wybito kilka typów basilikonów, m.in. z Matką Boską zamiast Chrystusa na awersie.

Bizancjum, basilikon Andronik II i Michał IX 1295-1320, Konstantynopol (typ z Matką Boską na awersie), fot. coins.labarum.info

Przed rokiem 1320 wybito ciekawy typ (widoczny poniżej) bez zapisu imienia władców, z anonimową legendą ΑVΤΟΚΡΑΤOPEC PωMAION.

Bizancjum, basilikon Andronik II i Michał IX 1295-1320, Konstantynopol (typ bez imion władców na rewersie)

Av.: Chrystus na tronie z nimbem krzyżowym, prawą ręką błogosławi, w lewej trzyma Ewangelię. U góry po bokach głowy Chrystusa IC – XC. Napis w otoku: BOHΘEI – KVPIE. Rv.: Po lewej Andronik II (z brodą), po prawej Michał IX (bez brody), obaj w koronach wspólnie trzymają labarum (główny sztandar wojskowy). Napis w otoku: ΑVΤΟΚΡΑΤO – PEC PωMAION. Sear 2402; Sommer 80.3; 21-21,5 mm; 2,12 g

***

Bite w dużych ilościach basilikony obrazują ważny monet w historii Cesarstwa Bizantyńskiego. Przez tysiąc lat fundamentem bizantyńskiego mennictwa były pełnowartościowe złote monety: najpierw solidy, potem – nieco gorsze – histamenony i w końcu hyperpyrony. Na początku XIV stulecia rozpoczął się proces wypierania złota na rzecz monety srebrnej. Ostatnie złote monety zostały wyemitowane w połowie XIV wieku. Moneta srebrna królowała zaś jeszcze przez sto lat, do końca istnienia państwa (1453).

Jedna z ostatnich złotych monet Bizancjum – hyperpyron Andronika II i Andronika III:

Andronik II Paleolog, cesarz bizantyński 1282-1328, hyperpyron nomisma, Konstantynopol

Av.: Matka Boska orantka (z uniesionymi w modlitwie rękami) w obrębie murów Konstantynopola. Rv.: Chrystus błogosławiący dwóch cesarzy (po bokach) – Andronika II oraz jego wnuka (współcesarza) Andronika III. Po bokach głowy Chrystusa litery (IC) – XC, poniżej po prawej stronie litery AN (początek imienia Andronika III) *. Sommer 81.1; Sear 2461; średnica 20-22 mm; waga 2,96 g

Wenecki matapan, na którym wzorowane były basilikony:

Wenecja, matapan Lorenzo Tiepolo (1268-1275)

Srebro próby 965; średnica 20,5 mm; waga 1,98 g; fot.https://fr.numista.com/catalogue/pieces102750.html