Dziesięć lat temu opublikowałem na Blogu Numizmatycznym tekst „Trofa – miernik wartości pieniądza”. Pomysł spotkał się z dużym zainteresowaniem Czytelników, co zresztą nie powinno dziwić. Każdy, kto interesuje się dawnymi monetami, prędzej czy później zaczyna się zastanawiać, ile właściwie warta była moneta w czasach, gdy znajdowała się w obiegu. Nie chodzi przy tym tylko o zawartość srebra czy złota, ale przede wszystkim o to, co rzeczywiście można było za nią kupić i jaką część ówczesnych zarobków stanowiła. Właśnie dlatego próby porównywania siły nabywczej pieniędzy z różnych epok są tak fascynujące, choć jednocześnie niezwykle trudne. Trofa była ciekawą próbą odpowiedzi na to pytanie. Opierała się na określeniu kosztu dziennego wyżywienia człowieka i pozwalała sprowadzić wartość różnych monet do wspólnego, uniwersalnego miernika. W moim wcześniejszym artykule wykorzystałem wyliczenia prof. Zbigniewa Żabińskiego, przeliczając wartości poszczególnych nominałów na współczesne złote. Zainteresowanych tym zagadnieniem odsyłam oczywiście do tamtego tekstu: https://blognumizmatyczny.pl/2016/03/14/trofa-miernik-wartosci-pieniadza/
Tym razem proponuję podejść do problemu znacznie luźniej. Poniższe zestawienie nie jest próbą stworzenia nowej „trofy” ani naukowego przelicznika dawnych walut. To raczej zabawa i numizmatyczny eksperyment – próba wyobrażenia sobie siły nabywczej monet z bardzo różnych epok i sprowadzenia ich do wspólnego, współczesnego mianownika. Dlaczego akurat do złotego? Można przecież porównywać dawne pieniądze z cenami chleba, mięsa czy zboża, wysokością wynagrodzeń albo zawartością srebra i złota. Każda z tych metod odpowiada jednak na nieco inne pytanie. Wartość kruszcu mówi nam przede wszystkim o wartości metalu, natomiast ceny towarów i płace pozwalają lepiej uchwycić rzeczywistą siłę nabywczą. Przy monetach pochodzących z bardzo różnych czasów i miejsc trudno jednak zastosować jedną metodę w sposób konsekwentny. Dlatego na potrzeby tego zestawienia przyjmuję po prostu współczesny polski złoty jako umowną jednostkę porównawczą.
Przy szacowaniu wartości poszczególnych monet brałem pod uwagę, w zależności od dostępnych danych, ich miejsce w ówczesnym systemie pieniężnym, zawartość kruszcu, ceny podstawowych produktów oraz wysokość wynagrodzeń. W jednych przypadkach informacji jest całkiem sporo, w innych pozostają nam jedynie pośrednie przesłanki. Nie zawsze da się przy tym wskazać jeden konkretny przelicznik – w części przypadków podane wartości są po prostu próbą intuicyjnej oceny ich ówczesnego znaczenia. Podane kwoty należy więc traktować jako orientacyjne rzędy wielkości, a nie jako historyczny kalkulator walutowy. Stąd szerokie przedziały i określenia takie jak „kilka złotych” czy „kilkanaście złotych” zamiast pozornie precyzyjnych kwot. Chodzi przede wszystkim o uzyskanie wspólnej skali, która pozwoli intuicyjnie porównać ekonomiczne znaczenie monet oddalonych od siebie niekiedy o setki czy nawet tysiące lat. Innymi słowy: spróbujmy wyobrazić sobie, jaką kwotę musiałby dziś posiadać człowiek, aby znaleźć się mniej więcej w takiej sytuacji ekonomicznej, jak dawny właściciel danej monety.
I właśnie dlatego chętnie oddaję to zestawienie pod osąd Czytelników. Jeżeli dana moneta została wyceniona zbyt wysoko albo zbyt nisko, proszę o informację. Jeżeli znane jest źródło pozwalające lepiej ocenić jej siłę nabywczą, tym lepiej. Być może niektóre wartości uda się skorygować, przy innych znajdziemy dodatkowe argumenty, a jeszcze przy innych dojdziemy do wniosku, że większej precyzji po prostu nie da się uzyskać. Traktuję więc poniższe zestawienie jako punkt wyjścia do numizmatycznej dyskusji, a nie jej zakończenie.
Przy okazji, krótka informacja organizacyjna. Ze względu na olbrzymią ilość spamu, którym zalewany był blog, wyłączyłem możliwość komentowania poszczególnych wpisów. Kontakt ze mną jest więc możliwy:
-
- przez maila: http://dariusz.m@poczta.onet.pl
- przez Messengera: https://www.facebook.com/BlogNumizmatyczny/
***
Polska – 1 złoty 2019
· współczesna siła nabywcza: 1 zł
Celtowie wschodni – srebrny stater/didrachma (II–I w. p.n.e.) – srebro, 7,18 g
· współczesna siła nabywcza: ok. 150–300 zł
Cesarstwo Rzymskie – denar Trajana (98–117) – srebro wysokiej próby, 3,3 g
· współczesna siła nabywcza: ok. 80–120 zł
Chiny – 1 wen, Kai Yuan tong bao, dynastia Tang (VII–VIII w.)
· współczesna siła nabywcza: kilka złotych
Arabowie – dirhem Kalifatu Abbasydów (775–785) – srebro wysokiej próby, ok. 2,9 g
· współczesna siła nabywcza: ok. 100–150 zł
Cesarstwo Bizantyjskie – follis Leona VI (886–912)
· współczesna siła nabywcza: ok. 10–30 zł
Saksonia – denar krzyżowy (tzw. krzyżówka), XI w. – srebro wysokiej próby, ok. 0,9 g
· współczesna siła nabywcza: ok. 30–60 zł
Cesarstwo Bizantyjskie – bilonowy aspron trachy Aleksego III (1195–1203)
· współczesna siła nabywcza: ok. 30–70 zł
Bułgaria – grosz Iwana Aleksandra (1331–1371) – srebro
· współczesna siła nabywcza: ok. 50–100 zł
Polska – denar Kazimierza IV Jagiellończyka (1447–1492) – srebro niskiej próby
· współczesna siła nabywcza: kilka–kilkanaście złotych
Francja – frank Henryka III Walezego 1584 – srebro, ok. 14 g, próba 833
· współczesna siła nabywcza: ok. 200–300 zł
Niderlandy – talar popiersiowy (1620) – srebro wysokiej próby, ok. 28–30 g
· współczesna siła nabywcza: ok. 500–900 zł
Polska – półtorak Zygmunta III Wazy (1623) – srebro próby 700
· współczesna siła nabywcza: ok. 20 zł
Okupacja szwedzka – szeląg ryski Krystyny Wazy (1649) – srebro niskiej próby
· współczesna siła nabywcza: kilkanaście zł
Polska – szeląg litewski Jana Kazimierza (boratynka) 1665
· współczesna siła nabywcza: kilka złotych
Polska – tymf Jana Kazimierza 1665 – srebro niskiej próby
· współczesna siła nabywcza: ok. 120-180 zł
Japonia – 1 mon, Kan’ei tsūhō (1636–1668)
· współczesna siła nabywcza: ok. 1 zł
Japonia – 4 mon, Kan’ei tsūhō (1768–1769)
· współczesna siła nabywcza: kilka złotych
Japonia – 100 mon, Tenpō tsūhō (1835–1870)
· współczesna siła nabywcza: ok. 30–70 zł
Polska – 20 groszy 1923 (obieg po reformie walutowej 1924)
· współczesna siła nabywcza: kilka zł
Polska – 10 złotych 1935 – srebro próby 750, masa 22 g, ok. 16,5 g czystego srebra
· współczesna siła nabywcza: ok. 250–400 zł
Generalne Gubernatorstwo – okupacyjne 20 groszy z datą 1923 (emisja 1941–1944) – cynk
· współczesna siła nabywcza: ok. 1–2 zł
Polska – 1 złoty PRL (1986) – aluminium
· współczesna siła nabywcza: ok. 1–2 zł
