Na Facebooku w ramach cyklu „Niedzielna Nutka Dalekiego Wschodu”od czasu do czasu prezentuję chińskie monety keszowe. Każda z nich ma swoją historię – nie tylko jako przedmiot kolekcjonerski, ale też jako świadek panowania cesarza. Zazwyczaj opisuję je krótką notką o władcy, za którego panowania zostały odlane. Z czasem zebrało się ich tyle, że można stworzyć z nich całą opowieść o cesarzach Północnej Dynastii Song – od Tai Zu po Qin Zonga. A oto cała opowieść:

1. Cesarz Tai Zu (960-976)

 Cesarz Tai Zu był założycielem dynastii Song, która panowała w Chinach w latach 960–1279. Urodził się w 927 roku w rodzinie wojskowej, w czasach chaosu i wojen między licznymi państwami. W młodości służył w armii późnej dynastii Zhou i szybko zdobył sławę jako zdolny dowódca. W 960 roku został ogłoszony cesarzem w wyniku tzw. zamachu w Chenqiao. Po objęciu tronu przyjął imię świątynne Tai Zu, a swoją stolicę ustanowił w Kaifengu. Zapoczątkował zjednoczenie Chin (które zostało zakończone za jego następcy). Wprowadził reformy mające ograniczyć władzę armii i wzmocnić administrację cywilną. Rozszerzył i wzmocnił system awansów urzędniczych oparty na egzaminach, co zwiększyło znaczenie uczonych konfucjańskich. Tai Zu dążył do osłabienia regionalnych buntów, zastępując lokalnych dowódców lojalnymi urzędnikami. Jego rządy przyniosły stabilizację polityczną i rozpoczęły okres rozwoju gospodarczego i kulturalnego. Paradoksalnie jednak decyzje Tai Zu – zwłaszcza konsekwentne ograniczanie roli armii – zapewniły państwu stabilność wewnętrzną, lecz w dłuższej perspektywie przyczyniły się do militarnej słabości dynastii Song. Cesarz zmarł nagle w 976 roku, a jego śmierć do dziś budzi pewne kontrowersje – podejrzewano udział jego brata, przyszłego cesarza Tai Zonga. W tradycji historycznej Tai Zu zapisał się jako władca pragmatyczny, który po dekadach chaosu potrafił stworzyć fundamenty stabilnego państwa.

Ery:

• Jian Long (960–963) – „Ustanowienie Potęgi” lub „Budowanie Wielkości”; nazwa symbolizowała odbudowę władzy centralnej po okresie chaosu i wojen Pięciu Dynastii i Dziesięciu Królestw. Cesarz Tai Zu chciał podkreślić początek nowego, stabilnego porządku i legitymizację swojej władzy.
• Qian De (963–968) – „Niebiańska Cnota”; odwoływała się do konfucjańskich wartości moralnych i niebiańskiego mandatu, wyrażała przekonanie, że władza cesarza jest zgodna z porządkiem niebios i prowadzona w duchu cnoty i harmonii.
• Kai Bao (968–976) – „Otwarcie Skarbów”; era wprowadzona przez cesarza Tai Zu, symbolizowała nadejście stabilizacji i dobrobytu po zjednoczeniu państwa. Po jego śmierci w 976 roku była krótko kontynuowana przez Tai Zonga, zanim ogłoszono nową erę.

Song Yuan tong bao, fot. https://en.numista.com/135216

 2. Cesarz Tai Zong (976-997)

Cesarz Tai Zong był tradycyjnie uznawany za młodszego brata założyciela dynastii Song, cesarza Tai Zu. Urodził się w 939 roku i dorastał w czasach wojen oraz politycznych podziałów Chin. Po śmierci brata w 976 roku objął tron w dość tajemniczych okolicznościach, co później stało się źródłem kontrowersji i legend o możliwym udziale w jego śmierci. Jako cesarz kontynuował dzieło zjednoczenia Chin, inkorporując Wuyue na drodze pokojowej oraz podbijając Północny Han. Dzięki temu ostatecznie zakończył proces jednoczenia kraju, który rozpoczął jego brat. Tai Zong dążył do wzmocnienia władzy centralnej i ograniczenia wpływów wojskowych, tak jak jego poprzednik. Rozwijał system egzaminów urzędniczych, co zwiększyło rolę uczonych i biurokracji w rządzeniu państwem. Starał się też promować edukację i konfucjanizm jako podstawę moralną i polityczną dynastii Song. W 979 roku podjął nieudaną wyprawę przeciwko dynastii Liao, która zakończyła się ciężką porażką w rejonie rzeki Gaoliang. Choć Tai Zong doprowadził do formalnego zjednoczenia Chin, jego niepowodzenia militarne wobec dynastii Liao wyznaczyły granice potęgi państwa Song na kolejne stulecia. Po tym wydarzeniu skoncentrował się na wewnętrznym rozwoju kraju i reformach administracyjnych. Jego rządy przyniosły stabilność i wzmocniły fundamenty państwa Song. Zmarł w 997 roku po ponad 20 latach panowania. W historii Chin zapisał się jako władca pracowity i sprawny administracyjnie, choć pozbawiony charyzmy i politycznego autorytetu swojego poprzednika.

Ery:

• Tai Ping Xing Guo (976–984) – „Wielki Pokój i Odrodzenie Państwa”; wyrażała ideę powszechnego pokoju i pomyślności. Cesarz pragnął ukazać swoje rządy jako czas odnowy i harmonii wewnętrznej, co miało umocnić jego legitymizację po objęciu tronu.
• Yong Xi (984–987) – „Harmonia i Rozkwit”; nazwa wskazywała na pragnienie trwałego dobrobytu i spokoju w kraju. Era ta odzwierciedlała dążenie cesarza do stabilizacji finansowej i administracyjnej państwa.
• Duan Gong (988–989) – „Dostojna Pokora”; krótkotrwała era, której nazwa odwoływała się do idei pokory, umiaru i rządów sprawowanych w duchu cnoty.
• Chun Hua (990–994) – „Czysta Przemiana”; nazwa podkreślała odrodzenie i rozwój kultury, edukacji oraz sztuki. W tym okresie szczególnie wspierano naukę i urzędnicze egzaminy państwowe.
• Zhi Dao (995–997) – „Doskonała Droga”; oznaczała dążenie do moralnej doskonałości i mądrego rządzenia. Era ta zamyka panowanie Tai Zonga i symbolizuje jego wysiłki w umocnieniu centralnej administracji oraz duchowej odnowie państwa.

1 wen – Zhi Dao yuan bao (podstawowa moneta obiegowa ery „Doskonała Droga”),

pismo pośpieszne, 995-997

Północna Dynastia Song 960-1127 

Cesarz Tai Zong 976-997

Brąz; ok. 25 mm; 3,56 g

Hartill 16.41

 3. Cesarz Zhen Zong (997–1022)

Zhen Zong objął tron w 997 roku po śmierci Tai Zonga. Panowanie przypadło na czas, gdy Chiny musiały zmagać się z presją północnej dynastii Liao. Zamiast prowadzić kosztowne wojny, cesarz wybrał politykę kompromisu i w 1005 roku podpisał traktat pokojowy w Shanyuan, co zapewniło Songom ponad sto lat względnej stabilności. Traktat wymagał płacenia trybutów w srebrze i jedwabiu, ale w zamian chronił państwo przed inwazją. Zhen Zong wprowadzał liczne rytuały i ceremonie, nadając władzy cesarskiej niemal boski wymiar, co wzmacniało autorytet tronu. Wspierał rozwój nauki, literatury i kultury, w tym udoskonalanie druku i rozkwit literatury konfucjańskiej. Dbał również o gospodarkę i administrację, zwiększając rolę biurokracji. Jego panowanie przyczyniło się do stabilizacji kraju po okresie wojen i przygotowało grunt pod dalszy rozwój dynastii Song. Choć nie był wojowniczy, Zhen Zong umiejętnie równoważył dyplomację, administrację i ceremonialny prestiż władzy (choć można dodać, że w późniejszej historiografii nadmierne przywiązanie Zhen Zonga do ceremoniału bywało oceniane jako objaw oderwania dworu od realnych problemów militarnych).

Ery:

• Xian Ping (998–1003) – „Powszechny Pokój”; nazwa wskazywała na pragnienie utrwalenia pokoju i stabilizacji wewnętrznej po objęciu tronu oraz wzmocnienia jedności państwa.
• Jing De (1004–1007) – „Wspaniała Cnota”; era podkreślała dążenie do moralnej legitymizacji władzy, rozwój administracji oraz umocnienie pokoju po zawarciu traktatu z państwem Liao.
• Xiang Fu (1008–1016) – „Pomyślne Znaki”; era symbolizowała dobrobyt, powodzenie i boską ochronę cesarza. W tym okresie szczególnie akcentowano sakralny charakter władzy i niebiański mandat cesarza.
• Tian Xi (1017–1021) – „Niebiańska Pomyślność”; nazwa wskazywała na błogosławieństwo niebios dla rządów cesarskich i podkreślała zgodność panowania z kosmicznym porządkiem.
• Qian Xing (1022) – „Niebiański Rozkwit”; krótka, ostatnia era panowania, symbolizująca pomyślny i harmonijny kres rządów zgodnych z niebiańską wolą.

1 wen – Tian Xi tong bao (moneta obiegowa ery „Niebiańska Pomyślność”),

pismo regularne, 1017-1022

Północna Dynastia Song 960-1127 

Cesarz Zhen Zong 997-1022

Brąz; 24,6 mm; 3,53 g

Hartill 16.70

4. Cesarz Ren Zong (1022–1063)

Ren Zong objął tron w wieku 12 lat po śmierci Zhen Zonga, a jego panowanie uznaje się za spokojny okres w historii Songów. Był łagodnym władcą, troszczącym się o poddanych i ceniącym konfucjańskie ideały sprawiedliwości. Dwór cesarski patronował uczonym, poetom i filozofom. W polityce zagranicznej preferował dyplomację i kompromis, nawet jeśli były kosztowne. Ren Zong dbał o administrację, rozwijał system egzaminów urzędniczych i starał się ograniczać wpływy wojskowe. Jego panowanie przyniosło względną stabilność finansową i polityczną, mimo obciążeń związanych z utrzymaniem armii. Nie miał własnych dzieci, dlatego adoptował syna, Ying Zonga, który został jego następcą. Ren Zong pozostawił wizerunek władcy łagodnego, sprawiedliwego i rozważnego. Jego rządy stały się symbolem kulturalnego i politycznego rozkwitu dynastii.

Ery:

• Tian Sheng (1023–1031) – „Niebiańska Świętość”; nazwa podkreślała boską legitymizację władzy cesarskiej oraz ideę, że panowanie władcy jest zgodne z niebiańskim porządkiem i cnotą.
• Ming Dao (1032–1033) – „Jasna Droga”; krótka era, wskazująca na dążenie cesarza do rozwoju moralności i sprawiedliwości w administracji oraz utrwalania właściwego kierunku w rządach.
• Jing You (1034–1038) – „Świetliste Błogosławieństwo”; okres pokoju i dobrobytu, w którym podkreślano harmonię społeczną, rozwój nauki i kultury, a także troskę o dobro poddanych.
• Bao Yuan (1038–1040) – „Cenne Źródło”; era skupiona na reformach administracyjnych i gospodarce państwa, prowadzonych w duchu oszczędności i umiarkowania.
• Kang Ding (1040–1041) – „Utrwalony Pokój”; nazwa wyrażała nadzieję na stabilizację po napięciach granicznych z państwem Xia oraz na przywrócenie ładu wewnętrznego.
• Qing Li (1041–1048) – „Radosny Kalendarz”; okres znany z prób reform ministra Fan Zhongyana, zmierzających do wzmocnienia moralnych podstaw administracji i poprawy funkcjonowania państwa.
• Huang You (1049–1053) – „Błogosławieństwo Cesarza”; era pokoju i dobrobytu, w której rozwijała się administracja, edukacja i kultura, podkreślając ciągłość i stabilność dynastii Song.
• Zhi He (1054–1055) – „Najwyższa Harmonia”; krótka era akcentująca porządek, sprawiedliwość i utrzymanie politycznej stabilności w państwie.
• Jia You (1056–1063) – „Pomyślne Błogosławieństwo”; ostatnia era Ren Zonga, symbolizująca względną stabilizację kraju, rozwój administracji i kultury oraz kontynuację polityki wewnętrznej i zagranicznej.

1 wen – Tian Sheng yuan bao (podstawowa moneta obiegowa ery „Niebiańska Świętość”), pismo regularne, 1023-1031

Północna Dynastia Song 960-1127

Cesarz Ren Zong 1022-1063

Brąz; ok. 25 mm; 3,44 g

Hartill 16.76

5. Cesarz Ying Zong (1063–1067)

Ying Zong, adoptowany syn Ren Zonga, objął tron w 1063 roku. Był wówczas dorosłym mężczyzną, ale wkrótce poważnie zachorował, co ograniczyło jego zdolność do samodzielnego rządzenia. W czasie choroby władzę sprawowali głównie urzędnicy i cesarzowa Gao. Mimo krótkiego panowania Ying Zong starał się utrzymać równowagę między stronnictwami urzędników i kontynuować politykę administracyjną swojego poprzednika. Popierał rozwój administracji cywilnej oraz promowanie konfucjańskich ideałów moralnych. Za jego panowania utrzymywano pokój z sąsiednimi państwami, co zapewniało stabilność gospodarczą. Choć sam nie wprowadził dużych reform, przygotował grunt pod działania reformistyczne Shen Zonga. Zmarł w 1067 roku w wieku 35 lat, a jego krótkie rządy zapisały się w historii jako czas równowagi i harmonii.

Era:

• Zhi Ping (1064–1067) – „Pokój i Porządek”; Nazwa podkreślała dążenie cesarza Ying Zonga do utrwalenia stabilności politycznej i harmonii wewnętrznej w państwie. Podkreślała również kontynuację dobroczynnej i cnotliwej administracji.

1 wen – Zhi Ping yuan bao (podstawowa moneta obiegowa ery „Pokój i Porządek”),

pismo regularne, 1064-1067

Północna Dynastia Song 960-1127 

Cesarz Ying Zong 1064-1067

Brąz; 24,4 mm; 4,59 g

Hartill 16.160

 6. Cesarz Shen Zong (1067–1085)

Shen Zong objął tron jako młody władca i od razu dążył do wzmocnienia cesarstwa. Jego najważniejszym doradcą został reformator Wang Anshi, autor programu „Nowych Praw”, który rozpoczął wdrażanie reform od 1069 roku. Reformy obejmowały podatki, administrację, armię, handel i edukację, a także ułatwiały życie chłopom poprzez państwowe pożyczki i reorganizację armii. Zmiany wywołały silny opór konserwatystów i podzieliły dwór cesarski na dwa obozy. Shen Zong mocno wspierał reformy, wierząc, że umocnią państwo. Jednocześnie prowadził wojny z dynastią Liao i państwem Xixia. Cesarz chciał odzyskac utracone ziemie, choć w rzeczywistości wojny z Xixia w dużym stopniu miały charakter defensywny lub były ograniczone pod względem zasięgu. W jego czasach rozwijała się gospodarka, nauka i kultura, co sprawiło, że Chiny Song były jednym z najbogatszych państw świata. Zmarł nagle w wieku 36 lat, a jego syn Zhe Zong przejął tron. Shen Zong zapisał się jako ambitny reformator, który dążył do wzmocnienia państwa i poprawy życia poddanych, mimo silnych oporów konserwatystów na dworze.

Ery:

• Xi Ning (1068–1077) – „Pomyślny Spokój”; nazwa wskazywała na stabilizację państwa, zapewnienie pokoju wewnętrznego i wzmocnienie autorytetu cesarskiego.
• Yuan Feng (1078–1085) – „Początek Obfitości”; era podkreślała rozwój gospodarczy, dążenie do dobrobytu kraju oraz kontynuację reform administracyjnych i fiskalnych.

1 wen – Yuan Feng tong bao (moneta obiegowa ery „Początek Obfitości”), pismo pieczęciowe, 1078-1085

Północna Dynastia Song 960-1127

Cesarz Shen Zong 1068-1085

Brąz; 23,8 mm; 3,80 g

Hartill 16.210 (podobny)

 7. Cesarz Zhe Zong (1085–1100)

 

Zhe Zong objął tron w 1085 roku jako dziecko, a początkowo faktyczną władzę sprawowała babka, cesarzowa wdowa Gao. Po osiągnięciu pełnoletności próbował przywrócić reformy Wang Anshiego, wspierając rozwój edukacji, administracji i armii. Jego rządy były naznaczone konfliktami między zwolennikami reform a konserwatystami, co powodowało napięcia na dworze. Zhe Zong starał się także wzmocnić pozycję Chin wobec państw ościennych i utrzymać stabilność w kraju. Zmarł młodo w 1100 roku w wieku 24 lat, a tron objął jego brat, cesarz Hui Zong.

Ery:

• Yuan You (1086–1094) – „Pierwotne Błogosławieństwo”, nazwa podkreślała przywrócenie ładu i harmonii po reformach Wang An Shi, okres powrotu do bardziej konserwatywnej administracji.
• Shao Sheng (1094–1098) – „Dziedzictwo Świętości”, wskazywała na utrzymanie polityki stabilności, kontynuację reform administracyjnych i pokojowego rozwoju państwa.
• Yuan Fu (1098–1100) – „Pierwotne Potwierdzenie”, ostatnia oficjalna era panowania Zhe Zonga.

1 wen – Shao Sheng yuan bao (podstawowa moneta obiegowa ery „Dziedzictwo Świętości”), kursywa, 1094-1097

Północna Dynastia Song 960-1127

Cesarz Zhe Zong 1086-1100

Brąz; 25,5 mm; 4,66 g

Hartill 16.311

8. Cesarz Hui Zong (1100–1126)

Hui Zong był ósmym cesarzem Północnej Dynastii Song i znany jest przede wszystkim jako mecenas sztuki. Interesował się malarstwem, kaligrafią, muzyką i ogrodnictwem, osobiście tworzył i gromadził dzieła sztuki. Za jego rządów rozwijała się cesarska Akademia Malarstwa, a styl pisma Hui Zonga – „Slender Gold script” – stał się wzorem elegancji. Niestety, cesarz nie radził sobie z zarządzaniem państwem, oddając władzę skorumpowanym urzędnikom. Podczas gdy dwór cesarski zachwycał się sztuką, na północy rosła potęga Dżurdżenów z dynastii Jin. W 1126 roku Hui Zong abdykował na rzecz syna, Qin Zonga. Niedługo potem Kaifeng został zdobyty przez Jin, a cesarz i rodzina zostali pojmani i wywiezieni do Mandżurii. Hui Zong zmarł tam w 1135 roku. Jego panowanie było paradoksalnie czasem rozkwitu kultury, a jednocześnie politycznego upadku dynastii.

Ery:

• Jian Zhong Jing Guo (1101) – „Ustanowienie i Uświęcenie Państwa”; bardzo krótka era, ogłoszona w celu podkreślenia nowego początku panowania i legitymizacji władzy po objęciu tronu.
• Chong Ning (1102–1106) – „Wzniosła Harmonia”; nazwa wyrażała dążenie do moralnego odrodzenia, odnowy administracji oraz wzmocnienia autorytetu cesarza w duchu konfucjańskim.
• Da Guan (1107–1110) – „Wielka Wizja”; era związana z rozkwitem sztuki, ceremoniału dworskiego i religii taoistycznej, odzwierciedlająca zamiłowanie cesarza do kultury i symbolicznego splendoru.
• Zheng He (1111–1118) – „Rząd i Harmonia”; okres, w którym cesarz kontynuował centralizację władzy i rozwój instytucji dworskich, podkreślając harmonię i moralny porządek w państwie.
• Chong He (1118–1119) – „Podniosła Harmonia”; bardzo krótka era, symbolizująca dążenie do zrównoważenia stosunków między państwem, religią i naturą, zgodnie z taoistycznymi ideałami.
• Xuan He (1119–1125) – „Głoszenie Pokoju”; jedna z najbardziej znanych er Hui Zonga, utożsamiana z okresem największego rozkwitu sztuki, kaligrafii i kultury dworskiej, ale też z początkiem nadchodzącego kryzysu politycznego.

10 wen – Da Guan tong bao (moneta obiegowa ery „Wielka Wizja”), „Złoty Styl” – osobiste pismo cesarza Hui Zonga, 1107-1110

Północna Dynastia Song 960-1127

Cesarz Hui Zong 1101-1125 

Brąz; 41 mm; 16,31 g

Hartill 16.426

9. Cesarz Qin Zong (1126–1127)

 

Qin Zong był ostatnim cesarzem Północnej Dynastii Song, najstarszym synem Hui Zonga. W 1126 roku objął tron w trudnym momencie, gdy państwo było osłabione korupcją i nieudolnością dowódców. Próby negocjacji z Dżurdżenami nie przyniosły efektu. W 1127 roku Jin zdobyli Kaifeng, a Qin Zong i ojciec zostali pojmani i wywiezieni na północ. Upadek Północnej Song zakończył ponad 160 lat istnienia tej części dynastii. Część dworu i wojska schroniła się na południu, gdzie kuzyn Qin Zonga ustanowił nową stolicę w Lin’an i kontynuował rządy jako cesarz Południowej Dynastii Song. Qin Zong zmarł w niewoli w 1161 roku.

Ery:

• Jing Kang (1126-1127) – „Pokój i Dostatek”; ostatnia, krótka era panowania, zakończona upadkiem stolicy Kaifengu i pojmaniem cesarza przez wojska Jin, co zapoczątkowało tzw. upokorzenie Jingkang i upadek Północnej dynastii Song.

2 wen Jing Kang tong bao (moneta obiegowa ery „Pokój i Dostatek”), pismo regularne, 1126-1127

Brąz; 29.9 mm; 7.4 g

Hartill 16.519

Fot. Heritage Auctions

Na koniec mała ciekawostka aukcyjna. Widoczna wyżej moneta została sprzedana w 2018 roku na aukcji Heritage Auctions (lot 30058). Cena wraz z opłata aukcyjną wyniosła 13 200 USD.