Bazyli I, założyciel dynastii macedońskiej, należał do najwybitniejszych władców w dziejach Bizancjum. Jego droga na tron była niezwykła – wywodził się z ubogiej rodziny, a dzięki talentowi, ambicji i politycznej zręczności zdobył zaufanie cesarza Michała III, którego ostatecznie obalił i zamordował w 867 roku. W czasie swojego panowania rozpoczął odbudowę potęgi cesarstwa po okresie wewnętrznych kryzysów. Przeprowadził reformy administracyjne i wojskowe, uporządkował finanse oraz zainicjował wielką kodyfikację prawa, której efekty przyniosły korzyści również jego następcom. Za jego rządów Bizancjum odniosło pierwsze znaczące sukcesy militarne nad Arabami, dając początek trwającej blisko dwa stulecia ekspansji cesarstwa. Zginął podczas polowania w 886 roku.

Konstantynopol

W mennicy konstantynopolitańskiej wyemitowano trzy typy solidów Bazylego I. Pierwszy z nich stanowił manifestację boskiego pochodzenia i legitymizacji władzy cesarskiej. Na awersie umieszczono pełnopostaciowy wizerunek Chrystusa zasiadającego na tronie z legendą IhS XPS REX REGNANTIUM („Jezus Chrystus, Król królów”). Wzorem dla rytownika wykonującego stempel awersu była zapewne mozaika znajdująca się nad tronem cesarskim w Chrystotriklinionie – najważniejszej sali reprezentacyjnej i ceremonialnej Wielkiego Pałacu w Konstantynopolu^[i]. Rewers przedstawia Bazylego I w koronie i loros, trzymającego w prawej ręce glob zwieńczony krzyżem, a w lewej akakię. M. Salamon wysunął interesującą hipotezę dotyczącą legendy rewersu: bASILIOS EC bEU bASILEUS b. Zasadniczą część napisu tłumaczy jako „Bazyli od Boga (dany) cesarz”. Zwrócił jednak uwagę na końcową literę b, sugerując, że może ona stanowić skrót od b(ASILEUONTON) („panujących”). W takim ujęciu legenda oznaczałaby „cesarza panujących”, będąc odpowiednikiem formuły awersu odnoszącej się do Chrystusa – REX REGNANTIUM („Król królów”)^[ii].

Solid Bazyli I, Konstantynopol (Chrystus/ Bazyli I), fot. coins.labarum.info

W drugim typie solidów zmianie uległ rewers. Zamiast stojącej postaci cesarza pojawiły się popiersia Bazylego I, odzianego w loros, oraz jego syna Konstantyna. Obaj władcy trzymają między sobą krzyż patriarchalny. Był to najliczniej reprezentowany typ solidów Bazylego I, emitowany także po śmierci Konstantyna w 879 r.

Solid Bazyli I, Konstantynopol (Chrystus/ Bazyli I i Konstantyn), fot. coins.labarum.info

Trzeci, komemoratywny typ solida wprowadzono w 882 r. Na awersie przedstawiono popiersie Bazylego I w koronie i loros, z globem zwieńczonym krzyżem oraz akakią. Rewers ukazuje ukoronowane popiersia dwóch zmarłych członków rodziny cesarskiej: syna i niedoszłego następcy tronu Konstantyna, trzymającego glob z krzyżem, oraz żony Bazylego I – Eudokii, dzierżącej berło. Między ich głowami umieszczono krzyż, podkreślający komemoratywny charakter emisji.

Solid Bazyli I, Konstantynopol (Bazyli I/ Konstantyn i Eudokia), fot. coins.labarum.info

W Konstantynopolu wybijano również frakcje solida – dziś niezwykle rzadkie semisy (jeden typ) oraz tremisy (dwa typy). Zdaniem D. R. Seara były to ostatnie odnotowane emisje frakcji solida w dziejach Cesarstwa Bizantyńskiego^[iII]. Na awersie semisów znalazło się popiersie Bazylego w koronie, ubranego w loros i trzymającego krzyż. Na rewersie umieszczono ukoronowane popiersia synów władcy: Leona i Aleksandra. W polu monety między ich głowami widnieje krzyż.

Semis Bazyli I, Konstantynopol, fot. coins.labarum.info

Pierwszy typ tremisów powtarza schemat ikonograficzny trzeciego, komemoratywnego typu solidów – z Bazylim I na awersie oraz Konstantynem i Eudokią na rewersie. Od emisji solidowych różni się nieco tytulaturą władcy oraz brakiem atrybutów władzy na rewersie – globu zwieńczonego krzyżem i berła.

Z kolei drugi typ tremisów powtarza schemat ikonograficzny semissa, przedstawiający Bazylego I na awersie oraz Leona i Aleksandra na rewersie.

Syrakuzy

Po długim oblężeniu 21 maja 878 roku Syrakuzy zostały zdobyte przez Arabów z Emiratu Sycylii. Było to jedno z najważniejszych wydarzeń arabskiego podboju Sycylii, ponieważ Syrakuzy były wówczas stolicą bizantyńskiej Sycylii. Do tego czasu w syrakuzańskiej mennicy bito semisy i tremisy. Obydwa nominały mają ten sam schemat ikonograficzny. Na awersie przedstawiono popiersie Bazylego I, zaś na rewersie – Konstantyna. Monety te były zazwyczaj bite ze stopu złota o znacząco obniżonej próbie.

Semis Bazyli I, Syrakuzy

_____________________________________________________________________

[i] M. Salamon: Mennictwo bizantyńskie, Kraków 1987, s. 202

[ii] Ibidem, s. 202

[iII] D. R. Sear: Byzantine Coins and Their Values, London 1987, s. 327