Trofa – miernik wartości pieniądza

Często zastanawiamy się – a w każdym razie powinniśmy – ile warta była konkretna moneta z naszego zbioru w epoce, z której pochodzi. W literaturze numizmatycznej można znaleźć wiele informacji na temat cen różnych produktów: ile kosztował korzec żyta na początku XVI wieku na Śląsku (już samo słowo korzec nas zniechęca i przestajemy drążyć temat); ile trzeba było zapłacić za krowę w XVII wieku, a ile za świniaka; albo ile zarabiał trębacz w Lublinie w XVIII stuleciu. Przyswajamy sobie te informacje, ale mimo to nadal nie wiemy ile watr był trojak wybity w Lublinie Roku Pańskiego 1595. Najchętniej dowiedzielibyśmy się ile był wart w przeliczeniu na dzisiejsze złotówki.

Otóż jest takie narzędzie, które pozwala uzyskać tego typu informacje. Jest to trofa. Nad wskaźnikiem tym pracował prof. Zbigniew Żabiński. Wyniki swoich badań w sposób najpełniejszy przedstawił w pracach: „Systemy pieniężne na ziemiach polskich” oraz „Rozwój systemów pieniężnych w Europie zachodniej i północnej”.

Trofa jest to koszt, jaki musiał ponieść w interesującej nas epoce dorosły mężczyzna aby zapewnić sobie dzienne wyżywienie. Oczywiście nie możemy brać pod uwagę ośmiorniczek podawanych w ekskluzywnej restauracji. Ma to być minimalny koszt dziennego wyżywienia. Zakłada się tu odżywianie racjonalne, tzn. takie, które dostarcza człowiekowi 3000 kalorii dziennie. W tej liczbie 1800 kalorii (450 g) to węglowodany, 900 kalorii (100 g) to tłuszcze, zaś 300 kalorii (75 g) – białka. Wyliczony w ten sposób koszt dziennego wyżywienia należy podwyższyć o 20% (przyprawy, przygotowanie posiłków). Znając ceny poszczególnych produktów żywnościowych z czasów Oktawiana, Jana Kazimierza czy z epoki Gierka możemy ustalić koszt dziennego wyżywienia dorosłego mężczyzny, liczony oczywiście w pieniądzu z danej epoki. To jest właśnie tytułowa trofa.

Jeśli dzienne wyżywienie dorosłego mężczyzny w Rzymie czasów Oktawiana kosztowało pół denara, to bardzo łatwo policzyć ile trof wynosi jeden denar. Wychodzi nam, że dwie. Dwa dni można było żywić się w Wiecznym Mieście dostarczając organizmowi 3000 kalorii dziennie mając w garści tylko jednego denara.

Jest to jak widzimy wskaźnik uniwersalny, odnoszący się do wszystkich epok i okresów niezależnie od uwarunkowań gospodarczych, politycznych i społecznych. Jest bowiem oparty na uwarunkowaniach biologicznych człowieka.

Teraz wystarczy policzyć trofę dla Polski w pierwszej połowie 2016 roku i już dysponujemy wskaźnikiem, który pozwoli nam poznać dokładną wartość danej monety z XVI czy XVII wieku liczoną w dzisiejszych złotówkach.

Licząc trofę dla końca lat 70-tych prof. Żabiński jako podstawę dziennego wyżywienia wziął pod uwagę następujące produkty: 400 g żytniego chleba, 100 g mąki pszennej, 250 g ziemniaków, 100 g wołowiny, 100 g cukru, 80 g masła, ½ l mleka. Ustalmy teraz ceny tych produktów w pierwszej połowie 2016 roku, biorąc pod uwagę ceny z hipermarketów :

400 g żytniego chleba – 2,15 zł
100 g mąki pszennej – 0,16 zł
250 g ziemniaków – 0,35 zł
100 g wołowiny – 3,50 zł
100 g cukru – 0,26 zł
80 g masła – 1,28 zł
½ l mleka – 1 zł

Suma: 8,70 zł
+ 20%
______
10,44 zł

Trofa dla dnia dzisiejszego wynosi więc 10,44 zł. Biorąc pod uwagę fakt, iż ceny w poszczególnych hipermarketach nieco się od siebie różnią, nie będzie chyba dużym nadużyciem jeśli wartość tę zaokrąglimy do 10,50 .

***

Przyjrzyjmy się teraz kilku najbardziej znanym nominałom i obliczmy ich wartość w dzisiejszych złotówkach. Ich wartość w trofach obliczył oczywiście prof. Żabiński. Mój wkład do tych obliczeń polega wyłącznie na pomnożeniu tych wartości przez 10,50.

Aureus (w Rzymie w czasach Oktawiana) – 50 trof; 525 zł

Denar (w Rzymie w czasach Oktawiana) – 2 trofy; 21 zł

Siliqua (w Rzymie w V w.) – 2 trofy; 21 zł

Dirhem arabski (na ziemiach polskich w X w.) – 30 trof; 315 zł

Denar Bolesława Chrobrego (przeciętny ciężar 1,3 g) – 13 trof; 136,50 zł

Denar Bolesława Krzywoustego (przeciętny ciężar 0,7 g) – 3,5 trofy; 36,75 zł

Brakteat w 1. połowie XIII w. (przeciętny ciężar 0,2 g) – ½ trofy; 5,25 zł

Grosz praski Wacława II – 6 trof; 63 zł

Ruskie puło (XIV w.) – 0,025 trofy; 26 gr

Szeląg krzyżacki Winrycha von Kniprode – 3 trofy; 31,50 zł

Półgrosz Władysława Jagiełły (po roku 1398) – 1,75 trofy; 18,37 zł

Dukat Zygmunta Starego (1528 r.) – 103,50 trofy; 1086,75 zł

Talar Stefana Batorego (1580 r.) – 35 trof; 367,50 zł

Szeląg Zygmunta Wazy z początku panowania – 0,33 trofy; 3,46 zł

Szeląg Zygmunta Wazy (1604 r.) – 0,22 trofy; 2,31 zł

Szeląg Zygmunta Wazy (1623 r.) – 0,11 trofy; 1,15 zł

Boratynka Jana Kazimierza (1659) – 0,11 trofy; 1,15 zł

Tymf Jana Kazimierza (1663) – 10 trof; 105 zł

Talar Jana Sobieskiego (1676 r.) – 45 trof; 472,50 zł

Szeląg Stanisława Augusta (1766 r.) – 0,05 trofy; 52 gr

Złotówka Stanisława Augusta (1766 r.) – 4,5 trofy; 47,25 zł

Szeląg Stanisława Augusta (1794 r.) – 0,03 trofy; 31 gr

Złotówka Stanisława Augusta (1794 r.) – 3 trofy; 31,50 zł

Złotówka w Kongresówce – 2,7 trofy; 28,35 zł

Złotówka 1924 r. – 0,714 trofy; 7,50 zł

Złotówka 1939 r. – 0,917 trofy; 9,63 zł

Złotówka 1978 r. – 0,025 trofy; 26 gr

Złotówka 2016 r. – 0,095 trofy; 1 zł

***

Wracając do przykładowego trojaka z początku wpisu, miał on wartość 3 trof, a więc przeliczając na dzisiejsze złotówki – 31,50 zł. Dziś chcąc kupić popularnego, przyzwoicie zachowanego trojaka lubelskiego (patrz poniżej) musimy zapłacić ok. 600 zł, a więc mniej więcej tyle ile wartych było 20 takich trojaków pod koniec XVI stulecia.

***

L.95.6.b aL.95.6.b r

Trojak koronny Zygmunt Waza, Lublin 1595
A: Portret króla w koronie. Napis w otoku: SIG 3 D G REX POL M D L (Zygmunt III z Bożej łaski król Polski wielki książę litewski).
R: Liczba III, poniżej polski orzeł, Snopek Wazów (nad nim korona) oraz litewska Pogoń. Poniżej napis: GROS ARG TRIP REG POLONIAE (grosz srebrny potrójny Królestwa Polskiego – dwie ostatnie litery pisane ligaturą). Na dole po lewej stronie Lewart, herb podskarbiego wielkiego koronnego Jana Firleja (1590-1609). Po bokach herbu inicjały „IF” Jan Firleja. Poniżej, również po bokach herbu końcówka daty (15)95. Z boku po prawej stronie lew przebity hakiem – znak menniczy Daniela Koste, zarządcy mennicy lubelskiej w latach 1595-97.
Moneta srebrna; średnica 21 mm; waga 2,31 g; mennica Lublin
Iger L.95.6.b, R (inny wariant)

4 przemyślenia nt. „Trofa – miernik wartości pieniądza

  1. Ciekawi mnie wartość trofy dla puła ruskiego. Jest strasznie niska. Czy faktycznie te monety były wtedy tak mało warte? Zastanawia mnie równierz stosunek trof szeląga do złotówki SAP.

    1. Ruskie puło było miedziane, a w średniowieczu znacznie większą wartość miało srebro. Nawet w takim cieniutkim brakteacie, czy późnośredniowiecznym srebrnym denarku było go trochę. Ma to odzwierciedlenie w wartości trofy.

      Co do wartości szeląga i złotówki z czasów Stanisława Augusta liczonej w trofach to trzeba zauważyć, że wartość złotówki jest podana dla roku 1766, a wartość szeląga dla 1794. W ciągu tego okresu wartość (zawartość srebra) złotówki zmalała i dla roku 1794 wynosi ona 3 trofy. Z kolei wartość szeląga w roku 1766 to 0,05 trofy. Dla większej czytelności zrobię edycję wpisu i dodam obydwie te wartości.

  2. Bardzo fajny artykuł, wiele razy nurtowały mnie te pytania, praktycznie za każdym razem gdy trzymam w ręku monety z poprzedniej epoki! Myśle, ze ten przelicznik nie jest może super dokładny, ale na pewno daje nam dobre porównanie. Może na podstawie tego zrobiłbyś obszerniejszy artykuł w którym uwzględniłbyś więcej władców i np. porównał ceny poszczególnych produktów za ich panowania a także podał wartość danego nominału np. Porównanie szelaga do złotówki. Pozdrawiam i liczę na pozytywne rozpatrzenie mojej propozycji!!

    1. Dodatkowe analizy i porównania o których Pan wspomniał zostały już właściwie wykonane przez prof. Żabińskiego w książce „Systemy pieniężne na ziemiach polskich”. Obliczoną przez niego trofę dla poszczególnych nominałów i poszczeólnych władców należałoby tylko pomnożyć przez 10,50 zł (trofa dla dnia dzisiejszego) i wyjdzie nam wartość danego nominału w dzisiejszej złotówce. Cieszę się, że artykuł się Panu podobał. Pozdrawiam

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *