Herby i znaki mennicze na szelągach z mennicy olkuskiej – Zygmunt III Waza

We wpisie z maja bieżącego roku zostały przedstawione herby i znaki mennicze z pierwszego okresu funkcjonowania mennicy olkuskiej – z czasów panowania Stefana Batorego:

http://blognumizmatyczny.pl/2016/05/23/herby-i-znaki-mennicze-na-szelagach-z-mennicy-olkuskiej-stefan-batory/

Dziś część druga – herby i znaki mennicze na szelągach z drugiego okresu działalności mennicy w Olkuszu. Za czasów Zygmunta III szelągi były tam bite w latach 1588-1594.

Znaki królewskie i państwowe

Po śmierci Stefana Batorego na szelągach umieszczano oczywiście nadal: herb Polski – Orzeł Biały, herb Litwy – Pogoń oraz koronę – insygnium królewskie. Pozostał tam jednak również monogram monarchy – litera „S”. Za czasów Batorego była to pierwsza litera imienia „STEPHANUS”, natomiast w okresie panowania Zygmunta III – pierwsza litera imienia „SIGISMUNDUS”. W pierwszym okresie monogram królewski zdobił herb Batorych – Smocze Zęby, zaś w drugim – tarcza ze Snopkiem Wazów. Monogram królewski występował oczywiście również bez Snopka, zaś Snopek był też umieszczany na szelągach jako samodzielny element ikonograficzny monety.

orzelpogonkorona

Orzeł Biały, Pogoń, korona królewska

monogram-ze-snopkiemmonogramsnopek

Monogram królewski ze Snopkiem, monogram bez Snopka, sam Snopek Wazów

Herby i inicjały podskarbich

W drugim okresie działalności mennicy olkuskiej urząd podskarbiego sprawowali: Jan Dulski (1581-90) oraz Jan Firlej (1590-1609). Ich herby – Przegonia oraz Lewart – znalazły się oczywiście na szelągach bitych w Olkuszu. Podobnie ich inicjały: „ID” oraz „IF”.

przegonia

i-d

Przegonia – herb podskarbiego Jana Dulskiego i jego inicjały

lewart

i-f

Lewart – herb podskarbiego Jana Firleja i jego inicjały

Inne znaki mennicze

Do roku 1591 na rewersie szelągów występował półruszt (raz w lewo, innym razem w prawo). Był to znak probierza i zarządcy Mikołaja Hevela de Colpino. Jego następcą został Kasper Rytkier. Stanowisko zarządcy mennicy olkuskiej pełnił on w latach 1592-1594. Później został pierwszym w Polsce probierzem generalnym. Znak menniczy Rytkiera to topór. Pojawia się on zarówno w tarczy, jak i bez tarczy.

polruszt-1polruszt-2

toportopor-bez-tarczy

Półruszt („w prawo”) – znak Mikołaja Hevela de Colpino, półruszt („w lewo”), topór (w tarczy) – znak Kaspra Rytkiera, topór (bez tarczy)

W ciągu dwóch ostatnich lat (1593-94) na szelągach z Olkusza pojawiły się znaki mennicze, których właścicieli nie udało się zidentyfikować. Są to mianowicie: tzw. znak typu III, słoneczko oraz dzbanek. Co do znaku „słoneczko”, występowało ono w dwóch wersjach. Pierwsza (rozbudowana) – ukoronowane kółko z krzyżykiem w tarczy, i druga (prosta) – samo kółko z krzyżykiem. Istnieje hipoteza, że mincerzem posługującym się tym znakiem był syn Mikołaja Hevela de Colpino. Jednakże nie jest ona wystarczająco uzasadniona.

znak-typu-iiislonceslonce-bez-tarczy

dzbanek

Znak typu III – znak nieznanego mincerza, słoneczko (w tarczy i z koroną) – znak nieznanego mincerza, słoneczko (bez tarczy i korony), dzbanek – znak nieznanego mincerza

***

W dzisiejszym wpisie wstawiłem tylko poszczególne elementy monet. Szelągi Zygmunta III z Olkusza w całej okazałości można podziwiać w Wirtualnym Muzeum Polskiego Szeląga (WMPS):

http://blognumizmatyczny.pl/2016/06/20/wirtualne-muzeum-polskiego-szelaga-wmps-zygmunt-iii-waza-olkusz-czesc-1/

W zakładce „Do pobrania” znajduje się natomiast fragment książki „Herby i znaki mennicze na szelągach polskich i z Polską związanych”, w którym zostały opisane herby i znaki mennicze na szelągach Zygmunta III, w tym oczywiście również na szelągach olkuskich.

http://blognumizmatyczny.pl/wp-content/uploads/2015/10/Szelagi-Zygmunta-Wazy.pdf

Całą książkę można natomiast kupić tu:

http://numizmatyka-lublin.pl/1613,pl_dariusz-marzeta-herby-i-znaki-mennicze-na-szelagach-polskich-i-z-polska-zwiazanych-lublin-2014.html

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *